• Eigen Foto

Op de Voorwegschool in oorlogstijd

HEEMSTEDE De heer Ab H. Baas (88) is bezig zijn ervaringen in de tweede wereldoorlog in Heemstede en Amsterdam op papier te zetten. In april 1939 verhuisden zijn ouders vanuit Amsterdam naar Heemstede en kwam men te wonen in het pand Voorweg 11.

Ab's vader, Willem Jurriaan Baas, was vanaf 1929 als boekhouder werkzaam bij een importhandel S.I.Salomon in Amsterdam. Hij had goede vooruitzichten  om als manager van het bedrijf naar Ned. Oost Indie te worden uitgezonden, maar omdat sprake was van een joodse firma is deze mei 1940 op last van de Duitsers opgeheven. Op 29 juli 1940 kwam hij in dienst bij de gemeente Heemstede als ambtenaar van de Distributiedienst en werd chef van het hulpdistributiekantoor aan de Valkenburgerlaan. Het plaatselijk hoofdbureau was gevestigd in de Meerlhorst ,Van Merlenlaan 2, en stond onder leiding van de heer G.J.Arnold. Inmiddels was het Ster-dragen voor zijn vrouw ingesteld. Op 1 februari 1941 ontvingen alle inwoners van geheel of gedeeltelijk joodse bloede op basis van een Duitse verordening 6/1941 een circulaire van de burgemeester dat zij zich in het raadhuis moesten melden om een formulier in te vullen. Daaronder viel ook de echtgenote van de heer Baas, Sophie Bas (geboren 23-10-1908) die joods was en ingevolge ook de twee kinderen, Abraham H. (Ab) Baas ( geb.22-7-1931) en zijn jongere zus Chaya Sara (Sonja) (geb. 4 mei 1935). In totaal meldden zich 323 personen die allen 1 gulden aan legeskosten hebben moeten betalen, exclusief 6 personen die vanwege onvermogen waren vrijgesteld. Beide kinderen waren leerlingen van de Voorwegschool.

Omdat W.J.Baas was getrouwd met een vrouw 'van joodsche bloede' kreeg hij van de intussen NSB burgemeester in opdracht van de Rijkscommissaris per 31 maart 1943 op staande voet ontslag als ambtenaar bij de gemeentelijke Distributiedienst. Op last van de Duitsers moest de familie de kuststrook verlaten en zich verplicht in Amsterdam vestigen. De echtgenoot wilde zijn vrouw niet verlaten en na tijdelijke intrek bij een familielid is op 13 april 1943 een klein huurappartement gevonden in de Nicolaes Maesstraat. De kinderen konden in Heemstede onderduiken en zijn hier goed opgevangen. Ab kon verblijven bij zijn vriendje Jan de Groot. Die  woonde Voorweg 10 met zijn moeder en zuster, zijn vader zat op de grote vaart en kon niet meer thuis komen bij het uitbreken van de tweede wereldoorlog en is pas na de bevrijding teruggekeerd. De zus Sonja kreeg onderdak bij voornoemde familie Arnold, woonachtig in de Jacob van Campenstraat. Begin januari is een grotere woning gevonden in de Transvaalbuurt, waar huizen van overwegend joodse bewoners waren vrijgekomen die bij razzia's naar Westerbork waren afgevoerd. Ook beide kinderen zijn toen naar Amsterdam verhuisd. 

Mevrouw Baas-Bas overleefde de Holocaust, dankzij hulp van anderen, terwijl op 1 broer na haar hele familie omkwam in nazi-vernietigingskampen. Zoals haar beide ouders op 14 december 1942 in Auschwitz. Het boek In Memoriam (SDU, bevat meer dan 50 persoonsnamen Bas, vermoord in Sobibor of Auschwitz. Na de Bevrijding is de familie in 1946 in Heemstede teruggekeerd. Het huis aan de Voorweg had intussen andere bewoners en bij buren opgeslagen meubilair bleek spoorloos verdwenen. Men kreeg een woning toegewezen in de Troelstralaan.  De heer Baas bezit nog een schoolfoto van de tweede klas aan de Voorweg, waarbij zijn intussen verleden zuster Sonja vooraan helemaal rechts zit. De dame op de foto is mogelijk mej. M.J.Scheuter die van 1939 tot 1946  als onderwijzeres was verbonden aan de Voorwegschool.  Bewaard gebleven is verder een poëziealbum van Sonja met versjes en tekeningen van o.a. S.C.Peetoom en M.J.Scheuter van de Voorwegschool, iemand uit de Timorstraat 37 (Knopper?), G.J.Arnold, W.van Hooidonk, Ellen Koster, Nollie, Beppie Bonkenburg. Ap Baas zelf was behalve met Jan de Groot ook bevriend met de zoon van toenmalig bovenmeester Thürkow, die in het huis naast de school woonde. 

Ab Baas is op zoek naar lezers die via eigen kennis, van horen zeggen of anderszins in bovenstaand verband nadere informatie kunnen verstrekken. Zij kunnen zich melden via jlpmkrol@hotmail.com